10
Dec

XIII

 

Wiercińscy vel Wiercieńscy na Grodzieńszczyźnie

[link Grodzieńszczyzna]


Metryki, dekanat wołkowyski, parafie Repla i Międzyrzecz, 17o5- 1864 [link]

Pierwsi Wiercińscy na tereny dzisiejszej Białorusi przybyli nie z Podlasia, lecz z wcześniej zasiedlonego przez nich powiatu Wiłkomierskiego. [czytaj rozdział VIII] . Jest to linia Wiercińskich h. Rawicz z przydomkiem Snopek.
[pow. wiłkomierski
Byli notowani  w 1765 roku na popisie szlachty lidzkiej [link
Następnie;
Maciej (ok. 1750-ok.1800)  s. Jerzego po Marcinie, komornik lidzki, dziedzic Wierciałek i Surokont  [Lida] &  Elżbieta Alexandrowicz c. Franciszka Antoniego, marszałka lidzkiego. [link Maciej] [ Por. Ciechanowicz, Lietuvos Valstybinis Istotjos Archyvas, f.391, z. 1, nr. 948, s. 316 - 317]

Na Grodzieńczczyźnie  zamieszkala równiez  linia[ prawdopodobnie] herbu Ślepowron. Zamieszkiwali w parafii Wielkie Eysmonty w miejscowościach  Kulowszczyzna dwór i Kuliki oraz w okolicach Wołkowyska.
Trafili tu za sprawą Antoniego i Grzegorza Wiercińskich [ bracia rodzeni ?].

Antoni w 1774 roku, dnia 29 maja  w kościele w Eysmontach Wielkich zaślubił Annę Kulikowską. Pierwsza żona zmarła w wieku pięćdziesięciu lat w Kulikach dnia 29.12.1802 roku. Drugą jego żoną została Konstancja Siezieniewska [*1781 +19.04.1821] z której; Jan [*05.07.1804], Tadeusz [*4.10.1806] i Dorota [*03.06.1809]

Prawdopodobnie z  Anny Kulikowskiej córki;
Franciszka za Adamem Siemaszko,
Anna za Bonawenturą Siezieniewskim,
oraz synowie;
Michał [* 1787 +02.07.1832, Kulowszczyzna dwór], sędzia grodzki grodzieński, pierwsza żona NN i po niej syn Rudolf. Z drugiej żony Walerii  z domu Wobb [wł. de Wobbe] córka Zenobia.
We dworze Kulowszczyzna ''Roku Pańskiego 1831 miesiąca czerwca 8 dnia w kościele Rzymsko-Katolickim parafialnym Eysymonttowskim dopełniono sakramentu chrztu z olejów świętych nad dwuletnim dziecięciem o imionach Zenobia Maria Kazimiera od WJX Michała Siezieniewskiego, proboszcza tego kościoła. Urodzonych Michała i Walerii z Wobbów Wiercińskich ślubnych małżonków córka w roku 1829 miesiąca września 30 dnia w tej Parafii narodzone w dworze Kulowszczyzna. Asystowali przy dopełnieniu sakramentu urodzeni Wojciech Kobylański i Józefa Dworzecka, Antoni Kobylański i Eleonora Dworzecka – panna, Eustachy Kobylański i Katarzyna Gradkowska oraz Rudolf Wierciński i Anna Kobylańska – małżonka Wojciecha.'' źródło -  rodygrodzienskie.pl
Zenobia poślubiła Jana Onichimowskiego. Mieli pięcioro dzieci; Annę, Antoninę, Stefanię, Walerię i syna Konstantego Juliana. Zamieszkali w Rodziewiczach.
Józef [*1794 +02.05.1830, dwór Kulowszczyzna, par Wielkie Eysmonty], regent ziemski. Józefa zanotowało kilka metryk włościańskich z parafii Repla i Międzyrzecz jako ojca chrzestnego. 

Ignacy
 [ok. 1790 -1870], chorąży [grodzieński ?, o nim dalej]


Nowo poznane metryki wskazuja, że linia Wiercinskich z grodzieńszczyzny i ziemi wołkowyskiej przybyła nie z Litwy, lecz z Wiercienia w ziemi drohickiej.

Grzegorz [Jerzy] ,  zarzadca zubieniecki [ economus zubieniensis] z Podlasia rodem, z ziemi drohickiej parafii Dziadkowice ze wsi szlacheckiej Wiercienie [ ex Palatinatiu Podlachia de Terra Drohicka, Parochia Dziadkowicka de Villa nobilitari  Wiercienie ], dnia 27 maja 1797 zaslubil Marianne Wołłodkiewicz, pannę z Krzysiewicz k. Wołkowyska. Świadkami tego wydarzenia byli m.in. Tomasz Siecheń, choraży pokrzywnicki,  Aleksander Returowicz, Franciszek Okińczyc i Tomasz Wołłodkiewicz.

W pózniejszych metrykach Grzegorz zapisywany jest przemiennie równiez jako Jerzy.

W pazdzierniku 1798 we dworze Zubowszczyzna narodzil sie Grzegorzowi syn. Na chrzcie otrzymal imiona Wincenty Pawel. Rodzice w akcie zapisani zostali jako komornicy drohiccy [ camerarius terra drohicensis]. Na rodziców chrzestnych poproszono Jana Kozłowskiego,  komornika ziemi warszawskiej [ camerarius varsawiensis ] wraz z Rozalia Leszczynska. Zapewne zwiazki towarzyskie Wiercinskich z Kozlowskim byly bliskie bowiem w grudniu 1797  Grzegorz  wraz z Anna Wollodkiewicz, podskarbina[thesaurarius districtus grodziensis] grodzienska, zostali chrzestnymi  Cypriana Teofila Kozlowskiego syna Jana i Joanny z Plaskowskich, komorników ziemi warszawskiej [ camerarius terra varsawiensis]. W dalszych metrykach i dokumentach wystepuje jako Wincenty 
W sierpniu 1799 roku we dworze Zubowszczyzna narodzila im sie córka, która na chrzcie otrzymala imiona Ludwika Franciszka. Ojciec dziecka w akcie zapisany zostal jako komornik ziemi drohickiej. Chrzestnymi byli; Stanislaw Polocki, chorazy ziemi zambrowskiej [vexillifer terra zambroviensis] i Barbara Sawiczowa, komornikowa slonimska [ camerarisa districtus slonimensis]. Niestety dziecko zmarlo po kilku dniach.
Wincenty Pawel s. Grzegorza i Marianny zostal komornikiem i regentem granicznym wolkowyskim.
regent exdywizor- źródło: Kurier Litewski 1825
 [link]

Wincenty był poproszony  przez Antoniego i Konstancję Kmitów aby został ojcem chrzestnym małego Józefa Kmicica. Matką chrzestną była JP Zofia Korczycowa. Uroczystość odbyła się we dworze Terespol w 1822 roku.
Nazwisko Kmitów herbu Chorągwie Kmitów rozsławił Henryk Sienkiewicz, nadając je jednej z postaci Potopu, chorążemu orszańskiemu Andrzejowi.
Dnia 28 maja 1832 roku w kosciele w Slonimiu Wincenty, kawaler z folwarku Krzysiewicze wszedl w zwiazki malzenskie  z Zofia Skibinska, przybrana córka Piotra i Marii z Zarembów Skibinskich. Swiadkami byli; Piotr Skibinski, ojciec tytularny, Pawel Downarowicz i regent Ignacy Terajewicz. Slubu udzielil dziekan i proboszcz slonimski ks. Wincenty Hryniewicz. Wincenty pozostal w majatku po matce, która odeszla do Pana okolo 1800 roku.

Dnia 13 maja 1805 roku w parafii Repla Grzegorz [ok. 1780 - ok.1860] ponownie wstapil w zwiazek malzenski. Wybranka zostala Teresa Downarowicz [ w akcie ślubu On Jerzy Wierciński, Ona Teresa Dejnarowicz]. Bylł wówczas posesorem  lub dziedzicem folwarku Truńce. 

W dniu 04.04.1818 w parafii Repla ochrzczono
Zofię, córkę Grzegorza i Teresy Downarowicz. Kolejnym dzieckiem była
Emilia, * Truńce k. Izabelina, par. Międzyrzecz, pow. Wołkowyski. Emilia w dniu 11.11.1837 r. oddała w Międzyrzeczu k. Wołkowyska rękę Stanisławowi Kamińskiemu. Związek błogosławił ks. Lucjan Wierciński, wikary z parafi Roś.
Antoni , najmłodsze dziecko Grzegorza i Teresy, urodził się w roku 1820 r. Wydarzenie miało miejsce we dworze Terespol. Rodzicami chrzestnymi niemowlęcia zostali Ignacy Wierciński z Zofią Martynowicz. 




Ignacy [ok. 1790 -1870], chorąży [grodzieński ?] & Cyrylla Elżbieta Pieńczykowska h. Korab. Pobrali się w parafii Repla dnia 15.11.1817 roku.  Błogosławił ks. Michał Rajkiewicz. Świadkami tego wydarzenia byli Andrzej Eysmontt i Józef Wiercieński. Proboszczem w Repli był Marcin Wiercieński. Proboszcz replański był blisko spokrewniony z panem młodym. Ks. Marcin Wierciński zmarł we dworze Kulowszczyzna dnia 26.09.1833 roku w wieku 70 lat. Zatem mógł być bratem Antoniego z Kulików.
Ignacy z Cyryną początkowo mieszkali we dworze Kulowszczyzna. Tam też narodziła się w 1828 roku Julia Emilia. Następnie zamieszkali we dworze Truńce w parafii Międzyrzecz, powiat Wołkowysk. Obecnie Wołkowysk podlega administracji białoruskiej. Za czasów II Rzeczpospolitej znajdował się w województwie białostockim. W Truńcach posesorem lub dziedzicem był Grzegorz Wierciński żonaty z Teresą Downarowicz h. Przyjaciel. Po 1830 roku spotykamy Ignacego i Cyryllę, już jako dziedziców majątku Jurgowo k. Izabelina.

Potomstwo Ignacego i Cyrylli.

Julia Emilia [* 1828, par. Wielkie Eysmonty] za Leonardem Kowalewskim. Świadkami ślubu byli Szlachetni; Grzegorz Maciesza, Bogusław Kowalewski, Kazimierz Wierciński.
Wiktoria [* 24.12.1824, Trunce, par. Międzyrzecz]. Ochrzczona została w 1832 roku a rodzicami chrzestnymi zostali Stanisław Osmólski z Joanną Wasikiewiczową. W Międzyrzeczu w 1842 roku miał miejsce ślub,''Urodzonych Tadeusza Kołłupajły, młodzianina lat dwudziestu ośmiu z folwarku Hruszka  z Wiktorią Wiercińską panną'' Świadkami byli, Ignacy Zwierowicz i Franciszek Pławski.
Władysław [*09.01.1836 Jurgowo], trzymali do chrztu Ur. Otton Pietraszewski, sędzia sądów granicznych powiatu wołkowyskiego z Ur. Józefą Zyromską. Asystowali Jan Żyromski zze Scholastyką Pietraszewską.
Leonard
 [* 31.05.1837, majątek Jurgowo, gmina Izabelin, par. Miedzyrzecz, powiat Wołkowysk, s. Ignacego, chorążego i Cyrylli Elżbiety Pieńczykowskiej, dziedziców Jurgowa. [ślub rodz. 1817, par. Wielkie Ejsmonty], pisarz sądowy wołkowyski, współdziedzic Jurgowa k. Izabelina  , uczestnik powstania styczniowego, zesłaniec. [ link
Chrzestnymi Leonarda byli; Antoni Narbutt, sędzia powiatu lidzkiego z Różą z Rabcewiczów Pietraszewską, żoną Ottona. Asystowali Otton Pietraszewski, dziedzic folwarku Żupliki, sędzia powiatu wołkowyskiego z Józefą Żyromską. [link - akt chrztu]

(...)Wołkowysk nad rzeka Wołkowyją, niedaleko od ujścia jej do Rosi (dopływ Niemna) jak wiadomo jest bardzo starożytną osadą, znaną już w XII w. a może nawet i wcześniej. Napad Tatarów w 1224 r. zniszczył Wołkowysk należący do jakiegoś księcia ruskiego a przedtem tu gospodarowali nieraz Jaźwingowie; Ślady ich niektórzy znajdują w pewnych hydrograficznych nazwach tamtejszych, Zelwa, Szczzra, Żyżyma, Kotra, Dytwa etc. W połowie XIII stulecia zdobyli te ziemie Litwini, ale rządy książąt ruskich jeszcze tu wracały. Na koniec Mendog odzyskał znowu Wołkowysk i odtąd zaczyna się tu panowanie litewskie. Za czasów Jagiełły ( wyprawa posłów do Krakowa, przyjęcie poselstwa polskiego itd.) i Witolda ( fundacya świątyni chrześcijańskiej, napad na miasto krzyżacki i rzeź przez nich tu sprawiona ) bywał Wołkowysk widownią faktów mających dziejowe znaczenie i doniosłość. Była to królewszczyzna, starostwo potem grodowe, mająca ogromne obszary, rozdawane hojnie przez Jagiellonów różnym kniaziom i panom, skąd się uformowały z czasem ich fortuny i posiadłości bardzo wielkie. Tak np. otrzymał tu ziemię i dworzyszcza kniaź Iwan Hliński na początku XVI w, i inni z tego rodu, potem osiedlili się kniaziowie Połubieńscy; mieli tu swoje majętności Kuczkowie, Kłoczkowie, Hlebowicze, Bakowie, i wielu innych. Z początku Wołkowysk ze swoim powiatem należał do województwa trockiego, a gdy stworzono województwo nowogródzkie, to przyłączono do niego powiat wołkowyski, który aż do końca istnienia Rzeczypospolitej należał zawsze do tego województwa, stanowiąc z niem nierozdzielną całość(...)Aleksander I w 1801 r.( właściwie w 1802) rozdzielił to terytoryum znowu na dwie gubernie- wileńską i grodzieńską, zostawiając im nazwę litewskich. Odtąd powiat wołkowyski zawsze już zostawał w guberni grodzieńskiej, chociaż granice jej jeszcze się zmieniały potem. Rok 1831 uczynił w Wołkowyskiem, jak i gdzie indziej, wielkie szczerby: skonfiskowano ogromny majątek świsłocki Tyszkiewiczowi, Zelwa Sapieżyńska uległa takimże losom, a nadto były zabrane wtedy inne jeszcze posiadłości dawnych tego powiatu mieszkańców...
   Jeszcze gorsze zniszczenia dokonały się po r. 1863; mnóstwo majątków znowu skonfiskowano, a oprócz tego jedenastu obywatelom kazano w 1865 roku przymusowo sprzedać dobra w przeciągu dwóch lat koniecznie, co ich narażało na ruinę zupełną.

Podajemy tu spis tych posiadłości(...)

Pod numerem 11 na liście majątków skonfiskowanych jest zapis.

Część majątku Jurgowo Leona Wiercińskiego; ten posiadał lasu włók dwie, ziemi ornej 5, oprócz tego pod sadybą, sianożęciami, wodami, wygonami i nieużytkami było około włóki.

źródło: Jan Marek Giżycki '' Wołyniak''- z przeszłości powiatu wołkowyskiego.


Wołkowysk
 
Kościół  pod wezwaniem świętego Wacława w Wołkowysku
źródło: strona internetowa Dawny Wołkowysk

Starszym z synów Ignacego i Cyrylli Pieńczukowskiej  był 

Kazimierz [04.03.1832 majątek Truńce - ok. 1900], następny właściciel Jurgowa, wzmiankowany w rosyjskim ''Spisie większych właścicieli ziemskich'' z 1880 roku. [link - akt chrztu]

W tym czasie właścicielem Żuplik był sędzia graniczny wołkowyski Otton Pietraszewski h. Radwan [*ok.1820 +ok. 1880] żonaty z Różą Rapcewicz h. Kos.
Dzieci Ottona i Róży.
Zofia [* 1834 dwór Żupliki, par. Międzyrzecz] [akt chrztu]
Józefa Jadwiga [ur. 18. 05.1833, dwór  Żupliki, par. Międzyrzecz] [akt chrztu]
Waleria,
Edmund, [link - akt chrztu]
Kazimierz Wierciński  & Józefa Jadwiga Pietraszewska, ślub 1861, par. Międzyrzecz. Świadkami tego wydarzenia byli; Jan Onichimowski, Mieczysław Weiss i Leonard Wierciński,
Kazimierz Wierciński,  po ojcu odziedziczył część Jurgowa, zaś  Żupliki zostały wniesione mu w posagu przez żonę Józefę Jadwigę .
Dzieci z tego związku:
Bolesław [*18.02.1863]. Rodzicami chrzestnymi byli; Mieczysław Weiss z Marią Roszkowicz, asysta pierwsza, Wincenty Eysmont z Zofią Pietraszewską, asysta druga,  Leonard Wierciński z Walerią Pietraszewska, asysta trzecia, Ignacy Wierciński z Różą Piertaszewską.
Maria za Florianem Tołłoczko h. Pobóg.
Helena za Edwardem Klimowiczem [h. Pierzchała?]
Ignacy [*ok. 1870 +1941, Syberia], żonaty z Marią Ejsmont h. Korab.
Mieczysław [*ok. 1870 +1943, Nowouzienka, Kazachstan], żonaty z Ernestyną Zieleniewską [*1880 Tomsk]

mapa grodzieńszczyzny

 źródło: Przewodnik po Guberni Grodzieńskiej, Edward Maliszewski 1919 r.
 

Pierwsi Polacy w Tomsku nad rzeką Tomią pojawili się podczas budowy miasta w latach 1604 - 1610. Byli to jeńcy wojenni z wojsk Zygmunta III Wazy [link]. Historia miasta jest ściśle związana z wojnami, jakie prowadziła Polska z Rosją na przestrzeni wieków. W roku 1870 Polonia w Tomsku jest już liczna. Niektórzy dochodzą nawet do znacznych majątków i stanowisk. Lekarzami w mieście byli dr. Florenty Orzeszko, powstaniec styczniowy, młodszy brat męża Elizy Orzeszkowej. [link], dr. Piruski, dr. Krejbich i dr. Ferdynand Matkiewicz, pełniący funkcję gubernialnego inspektora lekarskiego.  Proboszczem kościoła katolickiego był ks. Walery Gromadzki. [link]. W roku 1889 do Tomska przybywa Mieczysław Wierciński. Były student uniwersytetu w Kazaniu.[link
Wkrótce w mieście powstają tajne organizacje uczniowskie. Aleksander Maciesza, jeden z członków założonej przez Wiercińskiego organizacji, w referacie z dnia 20.05.1834 ''Dzieje kolonji polskiej w Tomsku'' napisał  (...) Jest to zasługą młodego akademika Mieczysława Wiercińskiego, który z Kazania przybył do Tomska, aby tu dostać się na uniwersytet(...)
Członkami stowarzyszenia zostali uczniowie i studenci; Mieczysław Wierciński, Aleksander Maciesza [link], Adolf Maciesza [link], bracia Zieleniewscy, Kazimierz [link] i N, Romuald Gadomski, Władysław Orzeszko, Bronisław Orzeszko, Olgierd Gadomski, prowizor Świderski, urzędnik kolejowy Snarski, urzędnik banku Podwysocki, nauczyciel matematyki Józef Bystrzycki. Posiedzenia stowarzyszenia odbywały się w mieszkaniu Wiercińskiego i u Zieleniewskich. 
(...) W następnym roku M. Wierciński, po zawarciu związku  małżeńskiego z Ernestyną Zieleniewską i otrzymaniu posady przy budowie telegrafu na linji kolejowej, opuszcza Tomsk. Mieszkanie jego zajmuje na skutek uchwały stowarzyszenia Olgierd Grzegorzewski, aby kontynuować dalej rozpoczętą pracę oświatową (...) źródło: Aleksander Maciesza, referat
Wspomniany  w opracowania Andrzeja Kempy ''Książka polska na Syberii '' Mieczysław Wierciński to przyszły ojciec aktora Edmunda Wiercińskiego.
 Otóż (...)Ks. Walery Gromadzki, zesłany w 1861 r., spędził na Sybirze 39 lat. Przebywał początkowo w Omsku, gdzie tamtejszy gubernator powierzył mu opiekę nad miejscowymi katolikami. W 1869 r. został przeniesiony do Tomska i tu około 1885 r. założył bibliotekę parafialną. Kilka lat później student Mieczysław Wierciński utworzył tam bibliotekę tajnego towarzystwa polskich zesłańców politycznych(...)

Wierciński podczas pobytu w Tomsku utrzymywał się z korepetycji. Między innymi pracował jako

(…) nauczyciel domowy rodziny Zieleniewskich, zamożnych właścicieli browaru. Córki Zieleniewskich przy pomocy miejscowych studentów prowadziły tę bibliotekę. Wierciński założył też tajne kółko samokształceniowe, mające na celu podtrzymanie świadomości narodowej z biblioteką w jego mieszkaniu(...) ''Losy Polaków w XIX-XX w. ; studia ofiarowane profesorowi Stefanowi Kieniewiczowi w osiemdziesiątą rocznicę jego urodzin'' Barbara Grochulska, Jerzy Skowronek, Maria Skowronek

(...)Mieczysław Wierciński, (który uczył  dzieci Zieleniewskich) ożenił się jedną z córek pracodawcy, Ernestyną Zieleniewską (ur. 1880 w Tomsku). Jej ojcem był Kazimierz Jakub Zieleniewski ur. w 1845 w Gregorki ( wtedy Polska, teraz chyba Białoruś) a zmarł w 1917 w Tomsku - był zesłańcem po powstaniu styczniowym i nigdy już do Polski nie wrócił. Po więzieniu 1863-64 na Białorusi - osiadł w Tomsku i został właścicielem browaru. Natomiast matką była Adelajda Juszkiewicz (1854-1927)   z ojca Tomasza z Wilna i matki Ludwiki Kondratowicz h.Syrokomla (kuzynki Ludwika Władysława Franciszka Kondratowicza h. Syrokomla 1823-1862, poety, zwanego "lirnikiem wioskowym").

Mieczysław Wierciński jako inżynier budował kolej transsyberyjską - wywieziony do Kazachstanu tu zmarł. Bratem Ernestyny był Kazimierz Zieleniewski, znany na świecie malarz (mniej w Polsce), uczeń Pankiewicz i Weissa w Krakowie, potem jeden z przedstawicieli Szkoły Paryskiej. Natomiast najmłodsza siostra - Halina (1896-1944) została aktorką, potem nauczycielką muzyki. Występowała w Warszawie, w zespole Reduty Juliusza Osterwy (w latach 1921-1926). Od sezonu 1923/24  w zespole Reduty pracował Kazimierz Brodzikowski (.1897-1979), za którego Halina w 1924 r. wyszła za mąż i który niedługo był jej mężem. W tym samym czasie, na scenie Reduty występował syn Mieczysława i Ernestyny Wiercińskich - Edmund, znakomity aktor, później reżyser. Osterwa nazwał go "orłem Reduty". W lipcu 1925 artysta poślubił Marię Serkowską, aktorkę Reduty. Brat Edmunda - Henryk, po wojnie pozostał w Anglii. (...)


 

Ernestyna Zieleniewska                   M Wierciński                



 Ernestyna z Zieleniewskich                  Mieczysław Wierciński                                


Tekst i foto

źródło: korespondencja prywatna, Barbara Kaiser, Kraków 2010

Białostocki dziennik wojewódzki z dnia 10 marca 1938 roku zamieścił takie oto obwieszczenie. Dotyczyło ono regulacji hipotek.

(...)Pisarz hipoteczny przy Sądzie Okręgowym w Grodnie obwieszcza, że niżej wyszczególnione nieruchomości zostały wywołane do pierwiastkowego założenia hipoteki w następującym terminie:

na dzień 6 lipca 1938 roku

(...) Majątek Jurgowo, położony w gminie izabelińskiej, powiatu wołkowyskiego zawierający ogólnej powierzchni po częściowej parcelacji 95 hektarów 4200 metrów kwadratowych stanowiący własność Ignacego Wiercińskiego, hip. 2953 / wołk (...) 

Wkrótce z zachodu i wschodu nadeszła burza dziejowa.

Edward Krasiński w Książce ''Edmund Wierciński'' podaje

(…) Ojciec jego, Mieczysław Wierciński, był inżynierem i pracował przy budowie linii kolejowej (zmarł w czasie drugiej wojny światowej w Kazachstanie)(...)

Zanim śmierć nadeszła, 

(…) W kwietniu 1940 r. aresztowano m.in. Mieczysław ur. ok 1870 r. z żoną i Ignacy, ur. ok 1870 r. Wiercińscy, współwłaściciele majątków Żupki i Jurgowo w pow. Wołkowysk, woj białostockiego, obaj członkowie Kresowego Związku Ziemian, zostali w kwietniu 1940 r. wywiezieni w głąb ZSRR(...) - ze studium Krzysztofa Jasiewicza 1998 ''Zagłada polskich Kresów: ziemiaństwo polskie na Kresach Północno- Wschodnich Rzeczypospolitej pod okupacją sowiecką 1939-1941''

Uwaga - majątek nazywał się Żupliki. Edmund Wierciński wiązał swoje dzieciństwo z Żuplikami. Prawdopodobnie Ignacy pozostał na ojcowiźnie a Mieczysław osiadł w majątku po matce.

Grażyna Jonkajtys-Luba w''''—Was na to zdieś priwiezli, sztob wy podochli'': Kazachstan 1940-49 dodaje

(…) Wśród tych Polaków mieszkał stary, szczupły pan- inżynier Wierciński, wywieziony z Wołynia. Budował on kiedyś kolej transsyberyjską. Jego syn, oficer lotnictwa, przebywał w jednym z obozów na terenie Związku Sowieckiego. W roku 1941 zdobył adres ojca, ale zanim po niego przyjechał z Armii Andersa – stary pan zmarł (…)

Wymieniony oficer lotnictwa to ppłk. Henryk Wierciński, brat Edmunda, który po wojnie pozostał w Anglii.  
Pani Wiktoria Malinowska, córka policjanta z Augustowa, tak wspomina chwile z zesłania do Kazachstanu (...) Przeznaczeniem naszym była posiadająca cztery uliczki i zamieszkała przez ponad 350 rodzin niemieckich duża wieś położona w stepie. Wieś nazywała się Nowouzienka, podczas gdy kołchoz nosił imię Karola Libknechta.(...) mieszkańcy pamiętający dawne czasy mówili, że Nowouzienka nazywała się po kazachsku Stary Oldżubaj a położona półtora kilometra dalej malutka wioseczka Nowo-Cherzonka nosiła nazwę Nowy Oldżubaj(...) Wraz z Panią Malinowską, we wsi Stary Oldżubaj osiedliła się (...) Z okolic Wołkowyska: rodzina ziemiańska: Maria Bzowska herbu Jenota i jej niezamężna siostra Anna Steckiewicz, obie w podeszłym wieku, Mieczysław Wierciński - inżynier [ przypis. (...) za cara, budował linię kolejową z pobliskiego Pietropawłowska do Kokczetawu(...)] oraz jego bratowa Maria(...)
Pani Wiktoria wspomina tu Marię Wiercińska z domu Ejsmont, żonę Ignacego, zmarłego na Syberii w 1941 r.  Mieczysław  (...) Zmarł również na nieludzkiej ziemi dwa lata po śmierci swojego brata, na początku 1943 roku i tamże został pochowany(...)



Edmund
Wierciński, s. Mieczysława i Ernestyny (19.02.1899 Jurgowo - 13.11.1955 Warszawa) [link], [link], [link]


Poniżej kilka artykułów dotyczących najbardziej znanego potomka linii z Jurgowa

Aktor, reżyser, pedagog, Książę Niezłomny,

Anna Chojnacka 13-09-2005

Właśnie mija pięćdziesiąta rocznica śmierci Edmunda Wiercińskiego. Zmarł 13 września 1955 w klinice Ministerstwa Zdrowia w Warszawie, a pochowany został na Cmentarzu Powązkowskim. Żył zaledwie pięćdziesiąt sześć lat.

Urodził się 19 lutego 1899 w Jurgowie w województwie białostockim. Ojciec - Mieczysław, inżynier zatrudniony przy budowie kolei i matka - Ernestyna z Zieleniewskich, spokrewniona z rodem Syrokomli byli potomkami powstańców 1863 roku. Szkołę realną rozpoczął w Wilnie, ukończył w Tomsku, dokąd przeniosła się cała rodzina. Następnie wstąpił na Wydział Prawny Uniwersytetu Tomskiego, a po odzyskaniu przez Polskę niepodległości kontynuował naukę na Uniwersytecie Warszawskim.

Rodzice pielęgnowali tradycje patriotyczne, co na pewno wpłynęło na wiele wyborów syna. Już jako uczeń w Wilnie należał do konspiracyjnej organizacji "Wyzwolenie", opartej na wzorach stowarzyszeń młodzieży filareckiej, w 1918 wstąpił jako ochotnik do Wojska Polskiego na Syberii i pracował w tomskiej Delegaturze Polskiego Komitetu Wojennego, a w czasie okupacji uczestniczył w działalności podziemnej.
[ link]

Edmund Wierciński. Wspomnienie

Pięćdziesiąt lat temu odszedł Edmund Wierciński. Jeden z największych obok Juliusza Osterwy i Leona Schillera reżyser okresu międzywojennego i powojennego, którego nazwisko na zawsze weszło do historii polskiego teatru.

Człowiek nieskazitelnej czystości. To On po wojnie, w czasach sowieckiej okupacji, wyznaczył całemu ówczesnemu środowisku teatralnemu najwyższe kryteria, zarówno artystyczne, jak i moralne. Wielki reżyser, pedagog i patriota w pełnym tego słowa znaczeniu. Najbardziej niepokorny wobec komunistycznych władców. Mimo nacisków nie dał się oderwać od narodowych tradycji, ani odwieść od wyznaczonych wartości i przekonań. Nie wyreżyserował ani jednej sztuki propagandowej.

Witold Sadowy Gazeta Wyborcza - Lublin nr 206 05-09-2005 [link]


Monika Mokrzycka-Pokora, Culture .pl

Wybitny reżyser teatralny, aktor, pedagog. Urodził się 19 lutego 1899 roku w Jurgowie w powiecie wołkowyskim, zmarł 13 września 1955 roku w Warszawie.
W okresie wczesnej młodości mieszkał i uczył się w szkole realnej w Wilnie. Tam po raz pierwszy zetknął się z teatrem. Należał do konspiracyjnej organizacji niepodległościowej "Wyzwolenie", która rozwijała idee i tradycje filareckie. Grupa ta organizowała tajne amatorskie przedstawienia. Wierciński był współorganizatorem spektaklu wg III części Dziadów Adama Mickiewicza, zagrał Gustawa-Konrada. Przedstawienie przygotował wówczas Karol Borowski, reżyser teatru wileńskiego, w którym Wierciński oglądał wystawienia dramatów Stanisława Wyspiańskiego, Juliusza Słowackiego, Zygmunta Krasińskiego, Aleksandra Fredry. Kilka razy był w teatrach warszawskich. Po wybuchu pierwszej wojny światowej razem z rodziną przeniósł się do Tomska na Syberii. W gimnazjum w Tomsku w 1916 roku zdał maturę, a potem wstąpił na Wydział Prawny Uniwersytetu Tomskiego. Tutaj działał w polskiej organizacji studenckiej "Ognisko", która także dawała amatorskie przedstawienia; grano m.in. DZIADY oraz MARIĘ STUART Słowackiego. W 1918 roku Wierciński zgłosił się na ochotnika do Wojska Polskiego na Syberii, pracował w tomskiej Delegaturze Polskiego Komitetu Wojennego. W 1919 roku został przydzielony do instruktorskiej szkoły artyleryjskiej. Po kapitulacji wojsk polskich dostał się do obozu jenieckiego w Krasnojarsku. Wkrótce, przez Finlandię, wrócił do Polski.
[link]
Należy również wspomnieć rodzinę żony Edmunda Wiercińskiego. 

Jej ojcem był znany bakteriolog, analityk i serolog Stanisław Ferdynand Serkowski ( 7 XI 1871- 1 IX 1936 ) [link] herbu Lubicz. Urodził się w  Warszawie. Był synem Jana, właściciela Fabryki Lamp i Brązów w Lesznie koło Warszawy oraz Ludgardy z d. Strukow. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim kw. 257A rz. 4, grób 15. [link]. Ze Władysławą Frankowską, córką Henryka, urzędnika, i Lucylli (ur. ok 1869) mieli czworo dzieci.  

Z nich córki:

Maria, aktorka, reżyser, profesor Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie, wyszła za Edmunda Wiercińskiego, 

Zofia, zamężna z Jerzym Woyzbunem.

oraz 

Jadwiga Janina (ur 29 kwietnia 1897, zm.15 października 1970). Była pisarką, autorka studiów teatrologicznych, m.in. '' Scena i widownia teatru Wyspiańskiego''. Zwróciła uwagę dramatem '' Sobowtór'' wystawionym w Warszawie w 1932 r. 

Zamężna za architektem Franciszkiem Morawskim.

Franciszek Morawski, budowniczy wielu kościołów oraz dworów w Wielkopolsce (projektował m.in. Kościół w Ostrowiu Wielkopolskim) , stracił w trakcie niemieckiego bombardowania Warszawy we wrześniu 1939 córkę Janinę (ur, 1917) studentka Akad. Sztuk Pięknych) i brata Józefa, profesora Uniwersytetu Poznańskiego. 

 

Źródła:Uczeni Polscy XIX-XX stulecia Śródka Andrzej 1998, Słownik lekarzy polskich XIX w Piotr Szarejko 1995, Korespondencja prywatna

Edmund Wierciński i Maria z Serkowskich mieli córkę Ewę. W latach II wojny Wiercińscy bywali u Stefana Jaracza. Mówi o tym '' Pamiętnik Teatralny''.(...) Prowadzili z pewnością długie i poważne rozmowy, snuli projekty teatru w przyszłej Polsce, rozdzielali funkcje, z tym, że  częściej Jaracza nawiedzały zwątpienie i rezygnacja. Podczas pobytu Wiercińskiego zjeżdżała podwójna ilość gości: prócz stale odwiedzającej Jaracza Perzanowskiej bywał często Bohdan Korzeniewski, bywała Maria Wiercińska z córką Ewą, Zofia Małynicz(...)

Edmund i Maria Wiercińscy spoczywają na cmentarzu powązkowskim w Warszawie. [link
Imię Edmunda Wiercińskiego nosi Wrocławski Teatr Współczesny [link

Ewa Wiercińska Smołkowa (zm. 09 09 2007) była historykiem sztuki. Władysław Smołka, mąż Ewy Wiercińskiej zmarł 11 03 1994 r. Zostali pochowani na cmentarzu w Laskach pod Warszawą.  Ich syn mieszka w Warszawie.

Brat Edmunda zaraz po wojnie  przebywał obozie RAF, [link]
East Moor to okolice Yorku, tuż przy szkockiej granicy. Prawdopodobnie, przed osiedleniem w Brighton, znalazł się w Szkocji.

(...)Wiercinski Leut. Col. Polish Ressetlement Corps 14 Officers Holding Unit. Carronbridge, Dumfries (W K Wierzejski, Ludwik Szrett)(...) Proceedings tom 156

Henryk Wierciński (zm. 1983) zamieszkał, wraz z żoną Jadwigą (zm.1986) w Brighton (East Sussex). Potomstwa nie mieli .
źródło: korespondencja prywatna